Fatura hangi belgelerle birlikte değerlendirilir?

İşletmenin muhasebesinde bir alacak görünmesi ile bu alacağın yargılamada ispatlanması aynı şey değildir. Faturanın hangi sözleşmeye veya siparişe dayandığı, faturadaki malın teslim edilip edilmediği ve hizmetin kararlaştırılan kapsamda sunulup sunulmadığı belirlenmelidir. Karşı tarafın borcu kabul eden bir yazışması veya mutabakatı varsa bunların bağlamı ve düzenleyen kişinin yetkisi de önem taşır.

TTK m. 21/2, faturayı alan kişinin faturanın içeriğine sekiz gün içinde itiraz etmemesine bir sonuç bağlar. Ancak bu hüküm, hiç kurulmamış bir sözleşmeyi veya hiç yapılmamış bir teslimi her durumda tartışmasız hâle getiren bir kural gibi uygulanmamalıdır. Faturanın alınması, ticari ilişkinin varlığı ve itirazın kapsamı ayrı değerlendirme konularıdır.

• İmzalı sözleşme, sipariş ve onaylanmış teklif.
• Faturanın iletildiğini gösteren kayıtlar ve varsa itiraz.
• Sevk irsaliyesi, teslim veya hizmet kabul tutanağı.
• Banka dekontu, kısmi ödeme ve iade belgeleri.
• Hukuka uygun biçimde saklanan e-posta, KEP ve diğer yazışmalar.

Alacak hesabı nasıl hazırlanmalı?

Asıl alacak, ödenen tutarlar, iadeler, mahsuplar ve talep edilen faiz ayrı kalemler hâlinde gösterilmelidir. Örneğin birden fazla faturaya karşı tek ödeme yapılmışsa bu ödemenin hangi borca ilişkin olduğu araştırılır. Hesap tablosunun toplamının doğru olması, her kalemin hukuken istenebilir olduğunu tek başına göstermez.

İşletmelerin “cari hesap” adını verdiği her muhasebe dökümü, TTK m. 89 anlamında cari hesap sözleşmesi değildir. Ticari defterlerin delil değeri de HMK m. 222’deki koşullara bağlıdır. Bu nedenle yalnızca bakiye dökümüne dayanmak yerine, dökümün arkasındaki işlemler ve belgeler birlikte hazırlanmalıdır.

Vade ve temerrüt neden ayrı incelenir?

Muacceliyet, alacağın istenebilir hâle gelmesini; temerrüt ise borcun gereği gibi ve zamanında ifa edilmemesine bağlanan hukuki durumu ifade eder. TBK m. 117 uyarınca kural olarak muaccel borcun borçlusu ihtarla temerrüde düşer; belirli vade ve kanunda düzenlenen diğer hâllerde ayrıca ihtar gerekmeyebilir. Ticari mal ve hizmet tedarikinde TTK m. 1530 gibi özel hükümler de gündeme gelebilir.

Bu sebeple faturaya tek taraflı yazılan vade veya faiz oranının her olayda bağlayıcı olduğu varsayılmamalıdır. Sözleşme, tarafların kabulü ve uygulanacak özel hükümler incelenmelidir. Faiz türü ve oranı seçilirken sözleşmesel faiz ile kanuni veya ticari temerrüt faizi birbirine karıştırılmamalıdır.

Tacirler arasındaki belirli ihtar ve ihbarlar yönünden TTK m. 18/3 dikkate alınır. Bildirimin içeriği kadar muhatabı, gönderim şekli ve ulaştığını gösteren kayıtlar da dosyada korunmalıdır.

İcra takibi ile dava arasında nasıl seçim yapılır?

İlamsız icra takibi, kambiyo senedine dayanan takip veya doğrudan alacak davası aynı koşullara tabi değildir. Elinizdeki belgenin niteliği, borçlunun muhtemel itirazı, zamanaşımı, görev ve yetki ile tahsilatın ekonomik gerçekliği birlikte değerlendirilir. Çek veya bono bulunan dosyalarda senedin şekli, vadesi ve ilgili takip koşulları ayrıca incelenir.

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte usulüne uygun ve süresinde yapılan itiraz takibi durdurabilir. Bunun ardından itirazın iptali veya şartları varsa itirazın kaldırılması gibi yollar gündeme gelir. İİK m. 67 ile m. 68 ve devamındaki yollar; görevli merci, belge koşulları, inceleme kapsamı ve süre bakımından birbirinden farklıdır.

Ticari nitelikteki itirazın iptali davasında TTK m. 5/A kapsamındaki dava şartı arabuluculuk ayrıca değerlendirilir. Konuyla bağlantılı ticari arabuluculuk rehberi, başvuru ile dava arasındaki ilişkiyi açıklar.

İhtiyati haciz her alacakta mümkün mü?

İhtiyati haciz, alacaklıya her dosyada otomatik tanınan bir olanak değildir. Para alacağının niteliği, muacceliyet, rehin durumu ve İİK m. 257 ve devamındaki koşullar incelenir. Teminat, yaklaşık ispat ve karar sonrası tamamlanması gereken işlemler de sürecin parçalarıdır. Henüz vadesi gelmemiş alacaklarda kanunun aradığı özel koşullar ayrıca önem kazanır.

Geçici koruma talebi ile esas alacağın takibi birlikte planlanmalıdır. Koruma kararı, alacağın kesin olarak kabul edildiği anlamına gelmediği gibi, kararın alınması tek başına tahsilatı da sağlamaz. İcra ve dava süreçlerinin devamı ile yasal süreler ayrıca izlenir.

Örnek hazırlık: teslim edilen ürünün bedeli ödenmedi

Bir işletmenin ürünleri teslim ettiğini ve faturanın ödenmediğini ileri sürdüğünü düşünelim. İnceleme yalnızca faturanın toplamıyla başlamamalıdır. Siparişi kimin verdiği, teslimi kimin kabul ettiği, eksik veya ayıplı ürün iddiası bulunup bulunmadığı ve sonradan ödeme yapılıp yapılmadığı ortaya konulmalıdır. Bu, açıklama amacıyla kurulmuş bir örnektir; gerçek bir müvekkil dosyası değildir.

Maltepe’deki işletmenin düzenleyebileceği hazırlık dosyası; olay kronolojisi, dayanak belgeler, hesap dökümü ve karşı tarafın itirazlarından oluşabilir. Bu çalışma, hangi yolun seçileceği değerlendirilirken eksik delillerin erken görülmesini sağlar. Ticari ilişkilerin genel hukuki çerçevesi için Maltepe’de ticaret hukuku sayfasına bakılabilir.

Sık sorulan sorular

Hukuki dayanaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu

Bağlantılar resmî mevzuat ve kurum sayfalarına yönelir. Yazıdaki madde atıfları, somut uyuşmazlıkta güncel metin ve ilgili uygulamayla birlikte değerlendirilmelidir.