1. Doğru taraf ve temsil yetkisi

Sözleşmenin başlığında yer alan marka veya mağaza adı, hukuki tarafın tam unvanı olmayabilir. Sözleşmeyi hangi gerçek veya tüzel kişinin üstlendiği açık olmalıdır. Faturayı düzenleyecek taraf, ödemeyi alacak taraf ve taahhüdü veren taraf arasındaki farklılıklar açıklanmalıdır.

İmzalayan kişinin temsil yetkisi güncel belgelerden kontrol edilir. Bir şirket çalışanının görüşmeleri yürütmesi, sözleşmeyi şirketi bağlayacak biçimde tek başına imzalayabileceği anlamına gelmez. Müşterek imza, temsil sınırları ve gerekiyorsa organ kararları değerlendirilir. Elektronik imza kullanılacaksa imza yöntemi ve belgenin bütünlüğü de incelenir.

Önceki bir ticari ilişkide kullanılan sözleşmenin unvanları değiştirilerek yeniden kullanılması yeterli olmayabilir. Yeni tarafın hukuki yapısı, işin niteliği ve temsil düzeni metne yansıtılmalıdır.

2. İşin kapsamı, teslim ve kabul

İşin hangi nitelik, miktar ve takvimle yerine getirileceği anlaşılır şekilde yazılmalıdır. Hizmet sözleşmelerinde “gerekli destek sağlanır” gibi sınırı belirsiz ifadeler yerine hizmetin kapsamı, çıktıları, destek saatleri ve kapsam dışındaki işler açıklanabilir. Ürün tedarikinde teknik özellikler, teslim yeri ve kabul işlemi belirlenir.

Teslim ile kabulün aynı olay olup olmadığı netleştirilmelidir. Test yapılacaksa yöntemi, sorumlusu ve sonuçlarının bildirimi gösterilir. Eksik veya ayıplı ifada izlenecek yol; uygulanacak sözleşme türü, TBK ve varsa TTK m. 23 gibi özel hükümlerle birlikte ele alınır. Her ürün ve hizmete aynı kontrol veya ihbar süresini uygulamak doğru değildir.

3. Bedel, vade ve teminat

Bedelin vergiler ve yan giderler bakımından kapsamı, faturanın düzenlenme zamanı ve ödeme vadesi ayrı yazılmalıdır. Vadenin teslimden, kabulden veya faturanın alınmasından başlaması farklı sonuçlar doğurabilir. Kısmi teslimler ve aşamalı işler için ödeme koşulları da buna uygun kurulmalıdır.

Fiyatın değişebileceği uzun süreli ilişkilerde değişikliğin ölçütü, bildirim şekli ve karşı tarafın hakları açıklanır. Tek taraflı ve sınırsız değişiklik yetkilerinin geçerliliği, genel işlem koşulları dahil uygulanacak kurallara göre incelenmelidir. TBK m. 20-25 bu bakımdan temel düzenlemeler arasındadır.

Teminatın yalnızca adının yazılması yeterli değildir. Teminat mektubu, kefalet, garanti veya rehin farklı hukuki yapılardır. Kefalette TBK m. 583 ve devamındaki şekil ve diğer koşullar gibi özel kurallar söz konusu olabilir. Teminatın hangi borçları kapsadığı ve ne zaman iade edileceği belirlenmelidir.

4. Cezai şart ve sorumluluk sınırları

Cezai şartın hangi ihlalde doğacağı, nasıl hesaplanacağı ve asıl edimle birlikte talep edilip edilemeyeceği açık olmalıdır. Gecikmeye bağlanan bir yaptırım ile sözleşmenin hiç ifa edilmemesine bağlanan yaptırım aynı biçimde düzenlenmeyebilir. TBK m. 179-182 ile tacirler bakımından TTK m. 22 birlikte değerlendirilir.

Bir hükme “sorumluluk sınırı” adı verilmesi, her sorumluluğun geçerli şekilde kaldırılabildiği anlamına gelmez. TBK m. 115 gibi emredici hükümler dikkate alınır. Karşı tarafın hazırladığı standart bir metnin tüm hükümlerinin ayrıca müzakere edildiği de sırf imza atıldığı için varsayılmamalıdır.

İncelemede riskin ekonomik büyüklüğü ile sözleşmenin bedeli arasındaki ilişki görülebilir hâle getirilir. Örneğin sınırsız bir tazminat taahhüdü, işletmenin sözleşmeden elde edeceği geliri aşan bir sorumluluk yaratabilir. Bu tespit bir geçersizlik sonucu değil, müzakere ve hukuki değerlendirme başlığıdır.

5. Fesih, bildirim ve sözleşme sonrası yükümlülükler

Sözleşmenin ne kadar süreceği, kendiliğinden yenilenip yenilenmeyeceği ve hangi bildirimle sona ereceği açık olmalıdır. Haklı nedenle sona erme ile olağan fesih imkânı ayrılmalıdır. İhlalin giderilmesi için süre verilip verilmeyeceği ve bu sürenin nasıl işleyeceği somut ilişkiye göre belirlenir.

Tacirler arasındaki temerrüt, fesih ve dönmeye ilişkin belirli bildirimlerde TTK m. 18/3 dikkate alınır. Sözleşmeye bir e-posta adresi yazılması, her kanuni bildirim koşulunun kendiliğinden karşılandığı anlamına gelmez. Bildirimin muhatabı ve tebliğ veya ulaşma kaydı korunmalıdır.

Sona erme sonrasında devam edecek gizlilik, veri veya belge iadesi, teminatın çözülmesi, stokların durumu ve tamamlanmamış işlerin tasfiyesi açıklanmalıdır. Böylece yalnızca ilişki kurulurken değil, ilişki sona ererken de tarafların ne yapacağı görülebilir.

6. Uyuşmazlık çözümü ve imza öncesi son kontrol

Yetkili mahkeme veya tahkim düzenlemesi başka bir sözleşmeden düşünülmeden kopyalanmamalıdır. HMK m. 17-18’deki yetki sözleşmesi koşulları, kesin yetki kuralları, tahkime elverişlilik ve varsa uluslararası unsurlar değerlendirilir. Görevli mahkemenin tarafların sıradan bir sözleşme hükmüyle her durumda değiştirilebileceği varsayılmamalıdır.

İmza öncesinde ana metin, teknik şartname, teklif ve sipariş formlarının son sürümleri karşılaştırılır. Çelişkide hangi belgenin uygulanacağı, değişikliklerin nasıl yapılacağı ve kaç nüsha veya hangi elektronik kayıtla saklanacağı netleştirilir. Sözlü mutabakatların son metne yansıyıp yansımadığı kontrol edilir.

Maltepe’deki şirketler bakımından sözleşme çalışması da işletmenin faaliyetini ve somut işlemi tanımayı gerektirir. Çalışma alanı hakkında Maltepe ticaret hukuku sayfası; ödeme ihtilafları hakkında ticari alacak tahsili rehberi incelenebilir.

Sık sorulan sorular

Hukuki dayanaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu

Bağlantılar resmî mevzuat ve kurum sayfalarına yönelir. Yazıdaki madde atıfları, somut uyuşmazlıkta güncel metin ve ilgili uygulamayla birlikte değerlendirilmelidir.