Haczin kapsamı ve ölçüsü

İİK m. 85, alacak ile faiz ve masrafları karşılayacak haciz çerçevesini düzenler. Dosyadaki borç tutarı, mevcut hacizlerin değeri ve diğer haklar birlikte değerlendirilmelidir. Alacağı aşan haciz iddiası, yalnızca haciz sayısına bakılarak değil, somut değer ve tahsil imkânı üzerinden incelenir.

Haciz ile malın muhafaza altına alınması ve satışı ayrı işlemlerdir. Banka hesabına uygulanan haciz, taşınırın fiilen alınması veya tapu kaydına haciz konulması farklı uygulamalara sahiptir. Her işlem için dosyadaki talep, karar, bildirim ve tebligat kayıtları görülmelidir.

Konutta haciz bakımından İİK m. 79/a’daki özel usul ve istisnalar da dikkate alınır. Genel haciz hükümlerinin her mekânda ve her işlemde aynı şekilde uygulanacağı varsayılmamalıdır.

Haczedilmezlik iddiası nasıl değerlendirilir?

İİK m. 82 ve ilgili özel kanunlar, belirli mal ve haklar için haczedilmezlik hükümleri içerir. Malın kullanım amacı, borçlunun durumu ve kanundaki istisnalar birlikte incelenir. Bir eşyanın evde bulunması veya işte kullanılması tek başına her durumda haczedilmez olduğu anlamına gelmez.

Meskeniyet iddiasında taşınmazın niteliği ve borçlunun sosyal ve ekonomik durumu gibi somut unsurlar önem taşır. Kanunun koruması, koşulları değerlendirilmeden her taşınmaz için aynı kapsamda kabul edilemez. Malın değeri ve borcun kaynağına ilişkin istisnalar da dosyaya göre incelenir.

Haczedilmezlik iddiasının hangi başvuruyla ve hangi sürede ileri sürüleceği ayrıca belirlenmelidir. Haczi öğrendikten sonra uzun süre işlem yapılmaması, somut başvuru yönünden hak kaybına neden olabilir.

Maaş, emekli aylığı ve banka hesabı

Ücret, maaş, emekli aylığı ve hesaptaki sıradan para bakiyesi aynı hukuki nitelikte değildir. İİK m. 83 ile iş ve sosyal güvenlik mevzuatındaki özel hükümler birlikte değerlendirilir. Bütün gelirler için tek bir haciz oranı söylemek doğru değildir.

Bir tutarın banka hesabına yatırılması, kaynağının ve ilgili koruma hükümlerinin önemini ortadan kaldırmaz. Ancak hesapta farklı kaynaklardan gelen paraların karışması, ödeme hareketleri ve başka hukuki ilişkiler değerlendirmeyi etkileyebilir. Banka haczi ile sözleşmesel bloke veya mahsup iddiası da ayrılmalıdır.

İnceleme için maaş bordrosu veya aylık türünü gösteren belge, banka hesap hareketleri ve bankaya gönderilen haciz yazısı birlikte hazırlanmalıdır. İşverenin uyguladığı kesinti ile icra dosyasındaki ödeme kayıtları karşılaştırılmalıdır.

Üçüncü kişinin malı haczedilirse

İstihkak, haczedilen mal üzerinde üçüncü kişinin mülkiyet veya ilgili hakkını ileri sürmesiyle gündeme gelir. İİK m. 96-99’da, malın kimin elinde bulunduğuna ve diğer koşullara göre farklı usuller düzenlenir. Davayı kimin açacağı ve süreler zilyetlik düzeniyle bağlantılı olabilir.

Fatura, teslim kaydı, ödeme belgesi, kira veya emanet ilişkisi gibi belgeler değerlendirmede kullanılabilir. Bununla birlikte bir faturanın bulunması tek başına her olayda sonucu belirlemez; belgenin tarihi, tarafları, fiilî kullanım ve dosyanın diğer delilleri birlikte incelenir.

Haciz sırasında tutanağa ne yazıldığı önemlidir. Malın niteliği, bulunduğu yer, hazır bulunan kişiler ve ileri sürülen hak açıkça kaydedilmelidir. Gerçeğe aykırı belge hazırlamak veya malları gizlemek bir hak koruma yöntemi değildir.

Borç ödendiğinde haciz nasıl kaldırılır?

Önce ödemenin ilgili icra dosyasındaki borcu hangi ölçüde sona erdirdiği belirlenir. Asıl alacak dışında faiz, harç ve giderler bulunabilir. Dosya dışında yapılan ödeme varsa bildirimi ve dosya hesabına etkisi incelenir. Ödeme dekontunda dosya veya borç ilişkisinin açık gösterilmesi sonradan çıkabilecek tartışmaları azaltır.

Haczin kaldırılmasına ilişkin işlemler, banka, tapu, trafik sicili veya diğer muhataplar bakımından ayrıca tamamlanır. Bir dosyanın kapanması, başka bir dosyadan konulan haczi ortadan kaldırmaz. Aynı mal üzerindeki hacizlerin hangi dosyalara ait olduğu bu nedenle ayrılmalıdır.

Haczin hukuka aykırılığı, sürelerin geçmesi veya başka bir sona erme sebebi ileri sürülüyorsa uygun başvuru ve koşulları ayrıca incelenir. Haczin kaldırılması her durumda borcun esasına ilişkin bütün uyuşmazlıkların çözüldüğü anlamına gelmez.

İnceleme için belge listesi

Üçüncü kişiye gönderilen haciz ihbarnamesi ise istihkakla aynı işlem değildir. Bu konuda İİK 89 haciz ihbarnameleri yazısına; başvuru türlerinin genel çerçevesi için icra hukuku sayfasına bakılabilir.

Sık sorulan sorular

Hukuki dayanaklar

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
• 4857 sayılı İş Kanunu

Bağlantılar resmî mevzuat ve kurum sayfalarına yönelir. Yazıdaki madde atıfları, somut uyuşmazlıkta güncel metin ve ilgili uygulamayla birlikte değerlendirilmelidir.