Haciz ihbarnamesi neden üçüncü kişiye gelir?

İcra takibinin borçlusu, bir başka kişiden alacaklı olabilir veya ona ait bir mal üçüncü kişinin elinde bulunabilir. İİK m. 89 çerçevesindeki ihbarname, bu ilişkiyi haciz işlemine konu eder. Muhatap, asıl takip borçlusuyla karıştırılmamalıdır; ancak ihbarnameye karşı sessiz kalmanın kanuni sonuçları vardır.

Örneğin bir şirket, takip borçlusu olan tedarikçisine ödeme yapacak durumda olabilir. İhbarnamenin kapsamına giren borcun artık kime ve hangi usulle ödeneceği değerlendirilir. Buna karşılık hiç borcu olmayan bir şirketin de uygun sürede gerçeğe uygun itirazda bulunması gerekebilir. Bu örnek, bir müvekkil dosyasına değil mekanizmanın açıklanmasına yöneliktir.

Banka, işveren veya ticari muhataba gönderilen her yazı aynı hukuki işlem değildir. Belgenin gerçekten İİK m. 89 ihbarnamesi olup olmadığı, metni ve ilgili dosya işlemleri üzerinden belirlenmelidir.

Üç aşamanın farkı

On beş ve yirmi günlük sürelerin ikisi de üçüncü bildirimin tebliği esas alınarak değerlendirilir. Yirmi günlük süre, davanın açıldığı tarihten sonra başlayan yeni bir süre olarak okunmamalıdır. Süre hesabında tebligatın usulü ve İİK m. 19 ayrıca dikkate alınır.

İlk iki aşamadaki itiraz usulü, üçüncü aşamaya aynı şekilde taşınamaz. 89/3 aşamasında yalnızca icra dairesine “borcum yok” demek, kanundaki menfi tespit yolunun yerine geçmez.

İhbarnamede hangi hususlar kontrol edilmeli?

İcra dairesi ve dosya numarası, taraflar, muhatabın kimliği, haczin konusu ve miktarı ile ilgili aşamanın kanuni ihtarları birlikte okunmalıdır. İİK m. 89’daki mekanizma ve İcra ve İflas Kanunu Yönetmeliği ekindeki örnekler, içerik incelemesinin temelini oluşturur.

• Belge doğru üçüncü kişiye mi yöneltilmiş?
• Hangi borç veya mal, hangi kapsamda hacze konu edilmiş?
• İtiraz süresi, şekli ve ilgili kanuni sonuçlar uygun biçimde açıklanmış mı?
• İkinci veya üçüncü aşama için önceki bildirimler ve tebligatlar usulüne uygun mu?
• Önceki itiraz veya ödeme dosyada mevcut mu?
• Miktar ve kapsam, takip dosyasındaki kayıtlarla uyumlu mu?

Her eksikliğin sonucu aynı değildir. “Bir ibare eksikse bütün ihbarnameler kendiliğinden hükümsüzdür” şeklinde genel bir sonuç kurulamaz. Eksikliğin niteliği, başvuru yolu ve somut uygulama birlikte değerlendirilmelidir.

Birinci ve ikinci ihbarnameye cevap

İtiraz gerçeğe uygun ve ihbarnamenin kapsamıyla bağlantılı olmalıdır. Borcun bulunmaması, malın elde olmaması, borcun daha önce ödenmesi veya kanunda belirtilen diğer nedenler somut durumla açıklanır. İtirazın ilgili icra dosyasına süresinde ulaştığını gösteren kayıt saklanır.

Ticari ilişkide borç hesabı yapılırken ihbarnamenin zaman ve konu kapsamı, sözleşme, faturalar ve ödeme kayıtları birlikte incelenmelidir. İlişki devam ediyor diye doğabilecek bütün alacakların, her koşulda ve sınırsız biçimde aynı kapsamda olduğu varsayılmamalıdır.

Üçüncü kişinin beyanı gerçeğe aykırıysa alacaklı İİK m. 89/4 çerçevesindeki yollara başvurabilir. Bu nedenle hazır bir “borcumuz yoktur” metninin kayıtlar incelenmeden gönderilmesi uygun değildir.

Üçüncü ihbarname ve menfi tespit

İlk iki aşamaya süresinde itiraz edilmemesi üzerine üçüncü bildirimde, kanundaki ödeme veya teslim ile menfi tespit davası seçenekleri gündeme gelir. Dava açılacaksa görevli ve yetkili mahkeme, taraflar, talep ve ispat yükü ayrı değerlendirilmelidir. Başvuruyu doğrudan her durumda icra mahkemesine yapılacak bir itiraz gibi düşünmek hatalıdır.

İİK m. 89/3, takibin yapıldığı veya üçüncü kişinin yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesine ilişkin yetki düzenlemesi içerir. Görevli mahkemenin belirlenmesi ise uyuşmazlığın niteliğine göre ayrıca yapılır. Kanundaki menfi tespit davası ile İİK m. 72’deki genel menfi tespit davası arasındaki farklar korunmalıdır.

Süresinde açılan davaya ilişkin belgenin kanuni yirmi günlük süre içinde icra dairesine verilmesi, üçüncü kişi aleyhine yürütülen cebri icra işlemlerinin dava sonunda verilen karar kesinleşinceye kadar durması bakımından önemlidir. Dava açmak ile bu davayı dosyaya belgelemek ayrı işlemlerdir.

Usulsüz tebligat, şikâyet ve dosya hazırlığı

İhbarnamenin hiç tebliğ edilmediği, yanlış kişiye yöneltildiği veya önceki aşama tamamlanmadan düzenlendiği iddiası varsa ilgili tebligatlar ve dosya işlemleri birlikte incelenmelidir. Şikâyet, gecikmiş itiraz ve menfi tespit yolları aynı şey değildir. Hangisinin kullanılabileceği ve süresi, ileri sürülen sebebe göre belirlenir.

Yalnızca 89/3 belgesini değil; ilk iki ihbarnameyi, bunların tebliğ kayıtlarını, gönderilmiş cevapları, sözleşme ve hesap kayıtlarını birlikte hazırlayın. İcra dosyasındaki bütün aşamaların tarih sırasıyla gösterilmesi, bir önceki bildirime süresinde itiraz edilip edilmediğinin anlaşılmasını sağlar.

Genel başvuru ayrımları için itiraz ve şikâyet rehberi; büronun çalışma alanı için Maltepe’de icra hukuku sayfası incelenebilir.

Sık sorulan sorular

Hukuki dayanaklar

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu
• İcra ve İflas Kanunu Yönetmeliği ve ekleri
• 7201 sayılı Tebligat Kanunu

Bağlantılar resmî mevzuat ve kurum sayfalarına yönelir. Yazıdaki madde atıfları, somut uyuşmazlıkta güncel metin ve ilgili uygulamayla birlikte değerlendirilmelidir.