İlamlı, ilamsız ve kambiyo takibi nasıl ayrılır?

İlamlı takip, mahkeme ilamına veya kanunun ilam niteliği tanıdığı belgeye dayanır. İlamın icraya elverişliliği, hüküm fıkrası ve gerekli hâllerde kesinleşme koşulu incelenir. Her kararın kesinleşmeden icra edilemeyeceği yönünde genel bir varsayım da, hiçbir kararda kesinleşmeye gerek bulunmadığı yönünde bir varsayım da doğru değildir.

Genel haciz yoluyla ilamsız takip, ilam bulunmadan para veya teminat alacağının takibinde gündeme gelebilir. Kambiyo senetlerine özgü takip ise çek, bono veya poliçenin kanuni koşullarını ve bu yola başvurma hakkını gerektirir. Belgenin üzerinde “senet” yazması, kambiyo takibinin koşullarını tek başına karşılamaz.

Takip tutarı nasıl belirlenir?

Asıl alacak, faiz, yapılmış ödemeler ve diğer talep kalemleri ayrılmalıdır. Kısmi ödeme yapılmışsa ödeme tarihi ve mahsup biçimi hesap üzerinde gösterilir. Birden fazla faturanın veya taksidin farklı vadesi bulunabilir; bunların tamamına tek bir başlangıç tarihiyle faiz işletmek hatalı sonuç verebilir.

Faiz türü ve oranı; sözleşmeye, borcun niteliğine ve temerrüt hükümlerine göre belirlenir. Talep edilecek oranın güncel görünmesi, geçmiş dönemlerin aynı oranla hesaplanacağı anlamına gelmez. Döviz alacağı, ticari alacak ve özel kanundan doğan borçlar ayrıca incelenir.

Fatura kaynaklı ticari alacaklarda teslim ve ifa kayıtları da hazırlanmalıdır. Ticari alacak tahsili rehberi, faturanın diğer delillerle ilişkisini açıklar.

Yetkili icra dairesi ve takip talebi

Yetkili icra dairesi, alacaklının tercih ettiği herhangi bir yer olarak kabul edilemez. İİK m. 50 ve ilgili yetki kuralları ile takip türüne özgü hükümler değerlendirilir. Bir sözleşmede yer alan yetki kaydının geçerliliği ve somut takibe etkisi de ayrıca incelenmelidir.

Takip talebinde tarafların doğru kimlik ve unvan bilgileri, adresleri, alacak kalemleri ve takip yoluna göre gerekli açıklamalar yer alır. Şirketin ticari markası yerine gerçek tüzel kişi unvanının kullanılması önemlidir. Yanlış taraf aleyhine başlatılan bir takip, yalnızca sonraki aşamada basit bir ad düzeltmesi gibi görülemez.

Harç ve masraflar, takip türü ve tutarına göre değerlendirilir. Avukatlık ücreti ile yargılama ve takip giderleri aynı kalem değildir. Güncel tutarlar işlem tarihinde yürürlükteki düzenlemelerden kontrol edilir.

Ödeme veya icra emrinin tebliği

Takip talebinden sonra ilgili ödeme veya icra emri düzenlenip tebliğ edilir. Tebligat, birçok sürenin başlangıcını etkilediği için dosyanın temel parçalarındandır. Belgenin düzenlendiği tarih, postaya verildiği tarih ve hukuken tebliğ edilmiş sayıldığı tarih farklı olabilir.

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte süresinde itiraz, kural olarak takibi durdurur. İlamlı takipte veya kambiyo takibinde ise aynı itiraz mekanizması uygulanmaz. Ödeme emrine itiraz yazısı, süre ve merci farklarını ayrıca açıklar.

Elektronik tebligatta UETS kayıtları; fiziki tebligatta zarf ve mazbata birlikte incelenmelidir. Dosyanın UYAP’ta görülmesi ile tebligatın hukuki sonuçları birbirine karıştırılmamalıdır.

İtirazdan veya kesinleşmeden sonra ne olur?

Genel haciz yoluyla takip itiraz nedeniyle durmuşsa alacaklı, belgenin ve uyuşmazlığın niteliğine göre itirazın iptali veya itirazın kaldırılması yollarını değerlendirebilir. İİK m. 67 ile m. 68 ve devamındaki düzenlemeler farklı koşullar içerir. Ticari nitelikte dava açılacaksa dava şartı arabuluculuk ayrıca kontrol edilir.

Haciz koşulları oluştuğunda borçlunun haczedilebilir mal, hak ve alacakları için ilgili işlemler talep edilebilir. Haciz, muhafaza, kıymet takdiri ve satış birbirinden ayrı aşamalardır. Alacağın tahsili, dosyada yalnızca bir haciz kaydı bulunmasından ibaret değildir.

Alacağı karşılayacak malvarlığının bulunmaması veya üzerinde başka hak ve hacizlerin yer alması, tahsilatın ekonomik sonucunu etkileyebilir. Bu nedenle kesin bir tahsil tarihi veya başarı oranı verilemez.

Ödeme yapıldığında dosyada neler kontrol edilir?

Ödemenin hangi dosyaya ve hangi borca ilişkin olduğu açık olmalıdır. Güncel dosya hesabında asıl alacak, faiz, harç, gider ve varsa vekâlet ücreti değerlendirilir. Dosya dışında yapılan ödeme varsa bunun dosyaya etkisi ve bildirimi ayrıca ele alınır.

Bir anlaşmayla taksitlendirme yapılmışsa her taksidin vadesi ve dosyanın hangi şartta kapatılacağı belirlenmelidir. İcra dosyasında verilen ödeme taahhüdünün kendine özgü hukuki sonuçları bulunabileceğinden, sıradan bir ödeme planı gibi düşünülmemelidir.

Maltepe’de bulunan Av. Muhammet Can Bulut’un bürosu ve çalışma alanı hakkında bilgiler icra hukuku sayfasında yer alır. Bu yazı genel çerçeveyi açıklar; takip yolu somut belgelere göre belirlenir.

Sık sorulan sorular

Hukuki dayanaklar

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu
• 7201 sayılı Tebligat Kanunu
• TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifeleri

Bağlantılar resmî mevzuat ve kurum sayfalarına yönelir. Yazıdaki madde atıfları, somut uyuşmazlıkta güncel metin ve ilgili uygulamayla birlikte değerlendirilmelidir.